Sokólski Ośrodek Kultury

W niedzielne popołudnie ośrodek kultury zaprosił miłośników historii i sztuki na spotkania dotyczące tradycji stawiania krzyży kutych oraz kapliczek na terenie Podlasia.

    Pierwsza część spotkania zorganizowana została przez Muzeum Ziemi i pracującą tam kustosz- Aleksandrę Pluta. Przygotowana przez nią wystawa jest częścią ekspozycji przygotowanej przez Wojciecha Kowalczuka w Podlaskim Muzeum w Białymstoku.

    Tytuł wystawy  brzmi: KRZYŻ KOWALSKI NA PODLASIU- DZIEŁO SZTUKI LUDOWEJ I JEGO OCHRONA. Jest to projekt dofinansowany ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, priorytet kultura ludowa.

Realizacja zadania miała na celu udokumentowanie, zarchiwizowanie oraz udostępnienie charakterystycznych przykładów żelaznych kutych krzyży, umieszczanych masowo w końcu XIX i początku XX wieku w zwieńczeniu przydrożnych i cmentarnych drewnianych krzyży i kapliczek we wschodnim pasie woj. podlaskiego. Były one ważnym elementem architektury drewnianych kapliczek i krzyży, ale też i samoistnym dziełem sztuki kowalskiej. W większości są one zapomniane, pozbawione opieki ulegają zniszczeniu i na trwałe znikają z wiejskiego krajobrazu.

Projekt umożliwił przekazanie wiedzy na temat krzyża, który był nie tylko świadectwem pobożności ich fundatorów, ale też dziełem sztuki ludowej, poświadczającym inwencję twórczą wiejskich i małomiasteczkowych kowali, bogactwo ciekawych rozwiązań kompozycyjnych i zdobniczych, jak też precyzją wykonania.

Podsumowująca wystawa i towarzyszący jej katalog mają za zadanie inspirować opiekunów zachowanych w terenie krzyż lokalne społeczności wiejskie, parafialne, sąsiedzkie i rodziny – potomków fundatorów krzyży do ich renowacji i konserwacji w niezmienionej formie, a fundatorów nowych krzyży i kapliczek zachęcać by nawiązywały one do dawnych lokalnych tradycji.

    Druga część spotkania odbyła się w Kawiarni Lira SOK, gdzie swoja książkę promował historyk z wykształcenia i zamiłowania- Romuald Bujwicki.  " Historia zapisana przydrożnymi krzyżami i kapliczkami"  zawiera obszerną dokumentacje fotograficzną obiektów znajdujących się na terenie katolickiej parafii sokolańskiej (gm. Sokółka), majewskiej (gm. Sidra), hołodolińskiej (gm. Suchowola), chodorowskiej (gm. Suchowola), janowskiej (gm. Janów) i łubiańskiej oraz prawosławnej parafii sokólskiej. W pierwszej części opracowania autor przybliża historie związane z powstaniem krzyży i kapliczek (zilustrowane ponad 190 zdjęciami) przy jednoczesnym zachowaniu chronologii ich wznoszenia i ukazaniu istotnych dla całego terenu powiatu sokólskiego zdarzeń historycznych, które inspirowały te fundacje (epidemie, epizootie, lata głodu, powstania, uwłaszczenie, czasy wojen, komasacje gospodarstw, fakty natury religijnej i inne). Druga część zawiera zilustrowany zdjęciami opis architektury 34 typowych krzyży żeliwnych, kutych i drewnianych. W ostatniej części książki znajduje się inwentarz przydrożnych krzyży i kapliczek wg miejscowości z podaniem m.in. czasu fundacji, intencji, fundatora, miejsca ustawienia.

   Publikacja może posłużyć jako swoisty przewodnik turystyczny szlakiem zabytkowych i ważnych ze względów historyczno-kulturowych kapliczek oraz krzyży, przyczynia się do utrwalenia oraz promowania lokalnej twórczości artystycznej i rzemieślniczej.

   Spotkania zgromadziły sporą publiczność i były żywą lekcja historii i szacunku do tradycji.

Zapraszamy do obejrzenia galerii zdjęć.

WKRÓTCE